گرایش اقتصاد اسلامی

با عنوان : مدیریت ریسک، ریسک اقتصادی پروژه های نوسازی شهری از منظر اسلامی

دانشگاه علوم اقتصادی

گروه اقتصاد اسلامی

پایان نامه کارشناسی ارشد رشته اقتصاد گرایش اقتصاد اسلامی

عنوان کامل پایان نامه کارشناسی ارشد:

مدیریت ریسک، ریسک اقتصادی پروژه های نوسازی شهری از منظر اسلامی

استاد راهنما:

دکتر احمد شعبانی

استاد مشاور

دکتر حسین محمد پورزرندی

پایان نامه

بخش هایی از متن پایان نامه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

فهرست مطالب:

فصل اول مقدمه و کلیات پژوهش

1-1- مقدمه…………………………… 2

1-2- اظهار مسئله…………………………. 3

1-3- تعریف کلمات کلیدی………………………….. 3

1-4- اهمیت و ضرورت موضوع…………………………. 4

1-5- اهداف پژوهش………………………….. 4

1-6- سؤالات پژوهش………………………….. 4

1-7- فرضیه های پژوهش………………………….. 4

1-8- روش پژوهش………………………….. 5

1-9- جمع­بندی………………………….. 5

فصل دوم ادبیات موضوع

2-1- مبانی نظری………………………….. 7

2-1-1- مقدمه…………………………7

2-1-2- بافت­های فرسوده………………………… 8

2-1-3- عوامل و زمین­ه های تأثیر گذار بر بافت­های فرسوده شهری……….. 9

2-1-4- معضلات بافت­های فرسوده………………………… 10

2-1-6- شیوه­ های تجهیز منابع پروژه­ های نوسازی شهری………… 10

2-1-6-1- تجهیز منابع داخلی………………………….. 10

2-1-6-2- تجهیز منابع خارجی………………………….. 14

2-2- مبانی تجربی………………………….. 14

2-2-1- تجارب عملی احیای بافت­های فرسوده در ایران………………. 14

2-2-1-1- مرکز تاریخی شهر یزد…………………………. 14

2-2-1-2- محله سیروس ( چال میدان تهران) …………………………15

2-2-1-3- بلوک خیام تهران…………………………. 15

2-2-1-4- محله عامری اهواز………………………… 16

2-2-2- تجارب عملی احیای بافت­های فرسوده در جهان………………. 17

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

2-2-2-1- پروژه لیورپول…………………………. 17

2-2-2-2- تجارب فیلادلفیا و نیویورک در این زمینه……………… 17

2-2-2-3- دمشق در کشور سوریه…………………………. 18

2-2-2-4- استانبول در ترکیه…………………………. 18

2-2-3- مبانی تجربی داخلی………………………….. 18

2-2-4- مبانی تجربی خارجی………………………….. 20

2-3- جمع­بندی………………………….. 22

فصل سوم ریسک­­های اقتصادی پروژه­های نوسازی شهری

3-1- مقدمه…………………………. 24

3-2- تعریف ریسک…………………………… 24

3-2-1- عناصر اصلی ریسک…………………………… 25

3-2-2- روش­های اندازه گیری ریسک…………………………… 26

3-3- شناسایی ریسک…………………………… 28

3-3-1- مبانی شناسایی ریسک…………………………… 29

3-3-1-1- آیا همۀ ریسک­ها از آغاز قابل شناسایی هستند؟…………. 29

3-3-1-2- روش تعیین گروه­های ریسک…………………………… 30

3-3-2- مطالعه منشأ ریسک در پروژه­ ها………………………… 31

3-3-3- روش­های شناسایی ریسک…………………………… 35

3-3-3-1- مطالعه مستندات………………………….. 35

3-3-3-2- روش­های ایده­پردازی گروهی یا روش­های جمع­آوری اطلاعات…… 36

3-3-3-3- چک لیست­ها………………………… 41

3-3-3-4- فرم­های کنترلی………………………….. 41

3-3-3-5- واکاوی فرضیات………………………….. 42

3-3-3-6- روش­های نموداری………………………….. 42

3-3-3-7- ساختار شکست ریسک ( RBS )…………………………

3-3-3-8- گزارشات موردی…………………………. 45

3-3-4- خروجی فرآیند شناسایی ریسک…………………………… 45

3-4- ریسک پروژه­های نوسازی شهری………………………….. 46

3-4-1- ریسک­های عمومی پروژه­های نوسازی شهری…………. 46

3-4-1-1- ریسک سیاسی………………………….. 46

3-4-1-2- ریسک تجاری………………………….. 47

3-4-1-3- ریسک عملیاتی………………………….. 47

3-4-1-4- ریسک بازار …………………………47

3-4-1-5- ریسک نقدینگی………………………….. 48

3-4-1-6- ریسک تورمی………………………….. 48

3-4-2- ریسک­های خاص پروژه­ های نوسازی شهری………….. 48

3-5- جمع­بندی………………………….. 63

فصل چهارم روش های مدیریت ریسک پروژه های نوسازی شهری

4-1- مقدمه…………………………. 65

4-1-1- تاریخچه مدیریت­ریسک در پروژه ­ها …………………………65

4-2- فرایندهای مدیریت­ریسک…………………………… 66

4-2-1- برنامه­ریزی مدیریت­ریسک…………………………… 67

4-2-1-1- تعریف اهداف پروژه………………………… 67

4-2-1-2- تبیین اهداف مدیریت­ریسک…………………………… 67

4-2-1-3- تبیین محدودۀ مدیریت­ریسک…………………………… 67

4-2-1-4- رویکرد و روش شناسی مدیریت­ریسک………….. 68

4-2-2- ارزیابی کیفی ریسک…………………………… 68

4-2-2-1- اولویت­بندی ریسک­ها………………………… 69

4-2-3- ارزیابی کمّی ریسک…………………………… 70

4-2-4- برنامه­ریزی پاسخ­گویی به ریسک…………………………… 70

4-2-4-1- استراتژی­های پاسخ­گویی به ریسک………………………….. 70

4-2-5- پایش، کنترل و بازنگری ریسک…………………………… 71

4-3- راهکار مدیریت­ریسک پروژه­های نوسازی شهری…………….. 72

4-3-1- روش ماتریس ریسک…………………………… 72

4-3-2- روش فرایند تحلیل شبکه ( ANP)…………………………

4-3-3- راهکارهای مدیریت­ریسک، ریسک­های اقتصادی پروژه­های نوسازی شهری و تجزیه و تحلیل آنها…… 78

4-4- راهکارهای جدید…………………………. 90

4-5- جمع­بندی………………………….. 103

فصل پنجم یافته ­های پژوهش

5-1- جمع­بندی………………………….. 105

5-2- پیشنهاد بر اساس یافته ها………………………… 106

5-3- پیشنهاد برای آیندگان…………………………. 106

منابع و ماخذ…………………………. 107

چکیده:

بافت­های فرسوده و ناکارآمد شهری، مناطقی از شهر می باشد که در طی سالیان گذشته عناصر تشکیل دهنده آن اعم از تأسیسات زیر­بنائی،ابنیه، خیابان­ها و دسترسی­ها، دچار فرسودگی و ناکارآمدی شده و ساکنان آن نیز از معضلات متعدد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و کالبدی رنج می­برند. در همین راستا و به مقصود بهره­برداری از تمامی ظرفیت­های شهری، پروژه­های نوسازی بافت­های فرسوده شهری تعریف شده که هدف از اجرای آن­ها رشد پایدار شهر و توسعه محدوده مورد نظر و در نهایت احیاء ابعاد فیزیکی، محیطی، فرهنگی، صنعتی و اقتصادی آن می­باشد. همانند دیگر پروژه­ها و طرح­های اجرایی، پروژه­های نوسازی شهری نیز با ریسک­های زیادی مواجه هستند. وجود ریسک در پروژه­های نوسازی شهری موجب اخلال در فرایند­های تجزیه و تحلیل امکان­سنجی پروژه، طراحی و برنامه­ریزی، ساخت و ساز و اجرا و در نهایت بهره گیری و بهره­برداری عمومی از پروژه­ها شده، لذا مدیریت ریسک این دسته از پروژه­ها لازم و ضروری به­نظر می­رسد. با مطالعه گزارش طرح­های اجرا شده، دریافتیم که این راهکارها کارایی و تأثیر لازم را نداشته و علت آن هم پایین بودن سطح مشارکت مردم و ساکنان بافت­های فرسوده و سرمایه­گذاران در فرایند تأمین مالی و در مراحل مختلف پروژه می­باشد. پایین بودن سطح مشارکت نیز به­نوبه خود ناشی از بی­اعتمادی نسبت به مسئولان، دستوری بودن سیستم برنامه­ریزی، عدم پذیرش و قبول توانایی مردم برای مشارکت در مراحل مختلف کار توسط مسئولان و برنامه­ریزان و در نهایت عدم فرهنگ­سازی در زمینه نهادینه­کردن مشارکت می باشد.

در این پژوهش، آغاز انواع ریسک­های اقتصادی پروژه­های نوسازی شهری و راهکارهای مدیریت­ریسک آن­ها معرفی شده و سپس به تجزیه و تحلیل راهکار­های موجود جهت مدیریت این ریسک­ها پرداختیم. همچنین در این پژوهش کوشش شده که راهکار­های جدید و کارایی به مقصود مدیریت ریسک، ریسک­های اقتصادی این دسته از پروژه­ها ارائه گردد. تأسیس شرکت مشارکتی، گرفتن حداقل تضمین­های دادرسی از شرکای مالی، بلوکه کردن اعتبارات و برخورد با پیمانکار و حتی در بعضی مواقع فسخ قرارداد در صورت تأخیر در تکمیل طرح، برآورد دقیق قیمت مسکن در زمان تکمیل طرح و تدوین سناریو­های احتمالی، به­کارگیری تمام ظرفیت­های اجتماعی موجود در محله به مقصود نوسازی بافت فرسوده، تأسیس مدارس نوسازی شهری و مدیریت محله­ای به عنوان مهم­ترین عوامل کاهش و مدیریت­ ریسک، ریسک­های اقتصادی در نوسازی شهری، اصلی­ ترین نتایج این پروژهش می باشد.

پیشگفتار:

مانند اهداف مهم نظام اقتصاد اسلامی، افزایش سطح رفاه و برقراری عدالت اجتماعی در جامعه می­باشد. یکی از راه­های برقراری عدالت اجتماعی، نوسازی بافت­های فرسوده شهری می­باشد. بافت­های فرسوده با وجود دارا بودن ظرفیت­های اقتصادی و اجتماعی زیاد و منابع غنی انسانی و محیطی، با معضلات اجتماعی و اقتصادی زیادی دست و پنجه نرم می­کند مانند بالا رفتن سطح بیکاری، پایین بودن منزلت اجتماعی ساکنان، ناامنی، فقر، پایین بودن سطح بهداشت که ضرورت سرمایه­گذاری در نوسازی بافت­های فرسوده را بیشتر می­کند.

از طرف دیگر در تمامی پروژه­ها یک­سری موانعی هست که در فرایند تحقق اهداف پروژه اختلال ایجاد می­کند. این موانع همان معضلات و ریسک­هایی هستند که در طی مراحل طراحی، تدوین، و اجرا و بهره­برداری پروژه با آن مواجه می­شویم. لذا فرایند شناسایی و مدیریت­ریسک این دسته از پروژه­ها اهمیت والایی دارد. در این پژوش کوشش شده می باشد تجزیه و تحلیلی از راهکارهای موجود جهت مدیریت­ریسک این دسته از پروژه­ها ارائه گردد و در صورت امکان راه­کارهای جدیدی معرفی گردد. به همین مقصود پنج فصل تدوین گردیده می باشد.

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی انتهای صفحه بخوانید              

در دوفصل ابتدایی کوشش شده تا ضمن اظهار کلیات پژوهش، پیشینه این پروژه­ها در دو حوزه داخلی و خارجی تبیین گردید. در پایان فصل دو نیز پیشینه پژوهش در دو سطح داخلی و خارجی مطرح گردید. خاطر نشان می گردد که در سطح داخلی مطالعات زیادی در این زمینه صورت نگرفته و فقط یک پژوهش توسط آقای آئینی انجام شده می باشد که راهکارهای ارائه شده توسط ایشان در حد تئوری می­باشد و جنبه کاربردی ندارد.

ریسک­های موجود در پروژه­های نوسازی شهری نیز در فصل سوم به تفضیل مورد بحث قرارگرفته می باشد. در این فصل آغاز در مورد شناسایی ریسک و روش­های شناسایی ریسک بحث شده و سپس مؤلفه ­های ریسک و انواع ریسک­های موجود در این پروژه­ها اظهار و در نهایت به­ گونه خاص ریسک­های اقتصادی این گروه از پروژه­ ها مورد مطالعه قرار گرفت.

فصل چهارم پژوهش هم دربردارنده معرفی راهکارهای مدیریت­ریسک موجود و تجزیه­تحلیل آن­ها می­باشد و در نهایت هم کوشش شده راهکارهای جدیدی معرفی گردد. در فصل پنجم پژوهش نیز علاوه بر مروری بر فصول گذشته، پیشنهاداتی مانند برگزاری مسابقه نقاشی بین کودکان، تأسیس بانک اختصاصی، بیمه کردن سرمایه­ گذاری، سرمایه­ گذاران خارجی ارائه گردیده می باشد.

فصل اول: مقدمه و کلیات پژوهش

1-1- مقدمه

بافت فرسوده، به عرصه­هایی از محدوده قانونی شهر­­ها اطلاق می­گردد که به دلیل فرسودگی کالبدی، فقدان دسترسی­های مناسب و کمبود خدمات و زیر­ساخت­های­شهری، آسیب­پذیر بوده و ارزش مکانی، محیطی و اقتصادی نازلی برخوردارند (نایبی، فهندری،91 ). فرایند مداخله در بافت­های فرسوده شهری به سه شکل صورت می­گیرد:

الف) بهسازی یعنی بهبود بخشیدن به وضعیت بافت و عناصر درونی آن. در واقع بهسازی زمانی صورت می­گیرد که فرسودگی­ نسبی فضا از لحاظ عملکردی رخ داده باشد.

ب) نوسازی زمانی انجام می­گردد که فضای شهری، مجموعه یا بنا از کارکردی مناسب برخوردار بوده اما فرسودگی نسبی کالبدی فضایی موجب کاهش کارایی و بازدهی آن شده می باشد.

ج) بازسازی یعنی از نو­ساختن. بازسازی زمانی صورت می­گیرد که در بنا، مجموعه و یا فضای شهری، فرسودگی به­صورت کامل ایجاد شده­باشد.

بافت­های فرسوده یکسری مشخصه­ها و خصوصیاتی دارند که از این طریق می توان محدوده این بافت­ها را شناسایی نمود شامل:

– عدم استحکام ساختمان­ها در برابر زلزله

– ناکارآمدی شبکه­ های تأسیساتی موجود

– ناکارآمدی شبکه دسترسی­ها

– عدم امنیت

– پایین بودن ارزش زمین

– تراکم بالا

با در نظر داشتن این خصوصیات فوق الذکر، شناسایی و مدیریت ریسک این دسته از پروژه ها از اهمیت بالایی برخوردار می باشد.

2-1- اظهار مسئله

مدیریت ریسک یک روش فعال و پویش گرانه می باشد که به اگر­ها پاسخ می دهد. در واقع مدیریت پروژه اگرهای مختلف هر بخش کاری را مطرح کرده، تأثیرات انجام رخداد و اگرها را مطالعه کرده و در نهایت پاسخی منطقی در تبادل اگرها اتخاذ می نماید، تا بدین وسیله بر اهداف پروژه تأثیر مثبت بگذارد. پر واضح می باشد که وقایع پیش بینی نشده­ای که طبق تعریف ریسک نامیده می شوند؛ در طول دوره عمر پروژه رخ داده و بعضی از آن­ها می­توانند آسیب­های جدیدی به پروژه وارد نمایند. پس نظریه مدیریت ریسک به عنوان تکنیکی پیش روی رخداد­­های غیرقابل پیش بینی و کنترل این گونه رخدادها مطرح می گردد. (حسینعلی­پور، جهرمی، محبی­فر، 89)

پروژه­های نوسازی بافت­های فرسوده با در نظر داشتن پیچیدگی زیاد، تنوع حوزه­های اجرایی و ذینفعان متعدد تحت تأثیر عدم قطعیت­های فراوانی می باشد که تحقق اهداف پروژه را تهدید می­نماید. در این نوع پروژه­ها با در نظر داشتن هزینه­های زیاد و محیط متغیر که به علت وابستگی به محدودیت­ها و ذینفعان متعدد، نیازهای عملکردی ممکن می باشد چندین بار تغییر کند، مدیریت صحیح ریسک­های پروژه از نکات کلیدی می باشد. ریسک پروژه­های نوسازی شهری ابعاد مختلفی دارد شامل: ریسک اقتصادی، ریسک مدیریت مشتریان قدیمی تر، ریسک قوانین و مقررات و ریسک تکنولوژی ساختمان که در این پژوهش ما به مدیریت ریسک، ریسک های اقتصادی این گونه پروژه ­ها می­پردازیم.

3-1- تعریف کلمات کلیدی

مدیریت ریسک: کاربرد سیستماتیک سیاست‌های­ مدیریتی، رویه‌ها و فرایندهای مربوط به فعالیت‌های تحلیل، ارزیابی و کنترل ریسک می‌باشد. مدیریت ریسک عبارت از فرایند مستندسازی تصمیمات­نهایی اتخاذ شده و شناسایی وبه­‌کارگیری معیارهایی می باشد که می‌توان از آن­ها جهت رساندن ریسک تا سطحی قابل قبول بهره گیری نمود.

ریسک: رویداد­های غیر­منتظره که معمولاً به صورت تغییر در ارزش­دارایی­ها یا بدهی­ها می­باشد.

نوسازی شهری: به­ معنی تجدید بنای کامل مناطق موجود برای ارتقاء کیفیت زندگی در آن­ها (که تا حدی تنزل یافته که دیگر قابل اصلاح نیست) و نیز، بنای مناطق جدید شهری. نوسازی شهری ترکیبی می باشد از عناصری مانند: کاربری زمین، جمعیت، وضعیت اقتصادی، برنامه­ جامع، برنامه ­ریزی و ملاحظات مربوط به رفاه­ اجتماعی.

4-1- اهمیت و ضرورت موضوع

همان­گونه که مستحضرید بافت­های فرسوده شهری موجب بروز یکسری معضلات و ناهنجاری­های اجتماعی اقتصادی می گردد مانند: بالا رفتن سطح بیکاری، پایین بودن منزلت اجتماعی ساکنان محله، نا­امنی، فقر، پایین بودن سطح بهداشت. از طرفی یکی از اهداف جامعه اسلامی بالا بردن سطح رفاه و اجرای عدالت اجتماعی در جامعه می­باشد. در همین راستا پروژه ­هایی تحت عنوان پروژه­ های نوسازی بافت­های فرسوده شهری تعریف شده­اند.

از دیگر سو هر پروژه یکسری اهدافی دارد که عدم تحقق آن به منزله شکست پروژه می باشد. عوامل شکست پروژه هم معضلات و ریسک­هایی می­باشد که در طی مراحل پروژه با آن مواجه می­شویم. به همین دلیل شناسایی و مدیریت ریسک این دسته از پروژه ­ها اهمیت والایی دارد.

تعداد صفحه : 134